به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، حضرت عباس علیه السلام فرزند امیرالمؤمنین علیه السلام و از برجسته ترین شخصیت های تاریخ اسلام و از برترین شاگردان حریم خاندان وحی شمرده می شود. شجاعت، رشادت و پاسداری از دین خدا به همراه ادب و اخلاق و همچنین تبعیت محض از اولیای الهی و ائمه حق، از وی چهره ای شاخص از سالکان راه خدا ساخت.

اما شناخت شخصیتی چون عباس علیه السلام جز در بیان امام معصوم میسر نیست؛ چرا که کلام ائمه، کلام وحی و علم ائمه متصل به علم خداست؛ به عنوان نمونه امام صادق درباره شخصیت عموی گرامی خویش، بر مقام آسمانی ایشان اشاره کرده، می فرماید «کان عمنا العباس بن علی نافذ البصیرة صلب الإیمان جاهد مع أبی عبدالله و أبلی بلاء حسنا و مضی شهیدا؛ عموی ما عباس بن علی بصیرتی نافذ و ایمانی استوار داشت، در محضر اباعبدالله جهاد کرد و در راه حضرتش جانبازی و ایثار کرد و به شهادت رسید.»

امام صادق علیه السلام زیارتنامه ای هم در شأن حضرت اباالفضل العباس علیه السلام صادر کرد که از متقن ترین زیارتنامه ها در بین امامزادگان شریف است. در این زیارتنامه به برخی از مقامات این فرزند امیر مؤمنان اشاره شده است. در بخشی از این زیارتنامه می خوانیم: «حشرک مع النبیین و الصدیقین و الشهداء و الصالحین و حسن أولئک رفیقا أشهد أنک لم تهن و لم تنکل و أنک مضیت علی بصیرة من أمرک مقتدیا بالصالحین و متبعا للنبیین؛ خدا تو را با پیامبران و صدیقان و شهدا و صالحان محشور کند؛ آنها خوب رفیقانی هستند، شهادت می دهم که تو سستی نورزیدی و باز نایستادی و بر آگاهی از کار خویش و در حال پیروی از صالحان و پیروی از پیامبران از دنیا رفتی.» این فراز از کلام امام صادق علیه السلام اشاره ای به آیۀ۶۹ سورۀ نساء است.۱

در این فراز اشاره می شود که حضرت عباس علیه السلام در مسیر دین اهل سستی و تنبلی نبود بلکه با بصیرتی که داشت مسیر زندگی را پیش گرفت منتها این مسیر را با اقتدای به صالحان که همان ائمه علیهم السلام هستند و نیز با تبعیت از آموزه های انبیای الهی حرکت کرد.

امام صادق علیه السلام در فراز دیگری از این زیارتنامه می فرماید «أشهد لک بالتسلیم و التصدیق و الوفاء والنصیحة لخلف النبی صلی الله علیه وآله المرسل والسبط المنتجب، والدلیل العالم، والوصی المبلغ، والمظلوم المهتضم»؛ یعنی گواهی می دهم برای حضرتت به تسلیم و تصدیق و وفا و خیرخواهی، نسبت به یادگار پیامبر مرسل (درود خدا بر او و خاندانش باد) و فرزندزاده برگزیده و راهنمای دانا و جانشین تبلیغ کننده و ستمدیده غارت زده.

امام صادق علیه السلام در این فراز چند ویژگی را به حضرت ابوالفضل العباس نسبت می دهد که شامل مقام تسلیم، تصدیق، وفاء و خلوص عمل نسبت به خلیفه رسول خدا صلی الله علیه و آله است؛ یعنی یک مسلمان شیعه باید نسبت به ائمه علیهم السلام و منویات ایشان سر تسلیم فرود آورد، ایشان را تصدیق کند و عملش را در پیشگاه ایشان در طبق اخلاص بگذارد که رضایت آنان، رضایت خداوند است.

در فراز دیگر از این زیارتنامه از خداوند نسبت به جایگاه ایشان طلب دعا کرده، می فرماید: «فجزاک الله عن رسوله وعن أمیر المؤمنین وعن الحسن والحسین صلوات اللٰه علیهم أفضل الجزاء بما صبرت و احتسبت وأعنت فنعم عقبی الدار»؛ یعنی خدا از سوی پیامبر و امیرمؤمنان و حسن و حسین علیهم السلام جزایت دهد، برترین جزا به خاطر این که صبر کردی و کار خویش را تنها به حساب خدا گذاشتی و یاری کردی پس چه نیکو سرانجامی است خانه آخرت».

جالب است که جزای شیعیانی همچون حضرت ابوالفضل علیه السلام بر عهده خدا و آل عباست. این جزا به واسطه صبر و احتساب و خاکساری بود. احتساب در لغت به معنای آن است که فردی کار خود را به حساب خدا واگذار کرده و «أعنت» از ریشه عنت به معنای خاکساری و تواضع آمده است به واسطه آیه «و عنت الوجوه للحی القیوم» (طه۱۷) یعنی (در آن یوم قیامت) چهره ها برای خدای حی قیوم خاضع می شود.

در یکی دیگر از فرازهای این زیارتنامه خطاب به حضرت عباس علیه السلام می خوانیم «فنعم الأخ المواسی»؛ یعنی چه خوب برادر غمخواری بود. مواسی یعنی کسی که به مال و جان، یاری می کند و غمخوار است. از این فراز این نکته برداشت می شود که یک شیعه باید نسبت به امام خود آمادگی بذل جان و مال داشته باشد و قلبا و از جهت احساس، خود را غمخوار امام عصر خود بداند.

امام صادق علیه السلام در فراز دیگری از زیارتنامه می فرماید «فنعم الصابر المجاهد المحامی الناصر و الأخ الدافع عن أخیه المجیب إلی طاعة ربه»؛ پس چه نیکو صبرکننده، جهادگر، حامی، یاری دهنده و برادر دفاع کننده از برادرش بودی و پاسخ دهنده طاعت پروردگارش.

در این فراز از زیارتنامه با چند ویژگی دیگر معرفی می شود: صابر؛ یعنی در تمام طول زندگی در قبال مسائل مختلف صبر داشت، به این معنی که حوادث زندگی سبب شکستن ساختارهای شخصیتی و به دنبال آن کاهش معنویتش نمی شد بلکه با صبوری از این چالش ها عبور می کرد. منتها صبر ایشان جهت دار بود به این صورت که به خاطر رضایت امام خویش صبر می کرد. او مجاهد بود؛ این جهاد شامل جهاد اکبر و جهاد اصغر می شود. به تعبیر روایت، جهاد اکبر مبارزه با نفس است که مقدمۀ جهاد اصغر یا مبارزه در میدان نبرد و حمایت و نصرت امام عصر محسوب می شود. اما ویژگی دیگری که در معرفی شخصیت حضرت عباس علیه السلام در این زیارتنامه آمده، عبارت «المجیب إلی طاعة ربه» است؛ یعنی او اجابت کنندۀ امر پروردگار بود. این فراز از زیارتنامه ذیل آیۀ۲۴ سورۀ انفال قرار می گیرد، آنجا که خداوند فرمود «یا أیها الذین آمنوا استجیبوا لله و للرسول إذا دعاکم لما یحییکم …؛ یعنی ای اهل ایمان، هنگامی که خدا و پیامبرش شما را به حقایقی که به شما [ حیات معنوی و ] زندگی [واقعی] می بخشد، دعوت می کنند اجابت کنید.» حضرت عباس علیه السلام به همراه سایر کاروانیان، دعوت خدا و رسول الله صلی الله علیه و آله را اجابت کردند؛ آنها با اجابت دعوت امام حسین علیه السلام که همان دعوت خدا و رسول است، به حیات جاودانه آن هم در معیت امام حسین علیه السلام دست یافتند.

همین مقام ها بود که حضرت عباس علیه السلام را مقرب درگاه خداوند و محبوب دل اهل بیت کرد و سبب شد آن زمان که امام حسین وقتی با پیکر خونین ایشان مواجه شد، فرمود «ألآن إنکسر ظهری و قلت حیلتی»؛ یعنی اکنون کمرم شکست و چاره ام اندک شد. بزرگی مصیبت شهادت ایشان برای امام حسین علیه السلام به بزرگی مصیبت شهادت حضرت حمزه برای پیامبر تشبیه شده است. و یا امام سجاد نیز در بیان مقام ایشان فرمود «و إن للعباس عند الله تبارک و تعالی منزلة یغبطه بها جمیع الشهداء یوم القیامة؛ برای عباس در پیشگاه خداوند بزرگ مقامی است که همه شهدا بر آن غبطه می خورند.» (الأمالی شیخ صدوق، ص۴۶۳)

انتهای پیام/