نظریات و رهنمودهای علمی بزرگان جهان ائمه معصومین سلام الله علیهم در رابطه با نماز

چهل حدیث درباره نماز

۱- نماز اول وقت

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
احب الاعمال الی الله الصلاة لوقتها، ثم بر الوالدین، ثم الجهاد فی سبیل الله.(۱)
دوست داشتنی ترین کارها نزد خداوند نماز اول وقت، سپس نیکی به پدر و مادر و سپس جهاد در راه خداست.

۲- سبک شمردن نماز

امام باقر علیه السلام:

لا تتهاون بصلاتک فإن النبی صلی الله علیه وآله قال عند موته لیس منی من استخف بصلاته … .(۲)
نماز خود را سبک نشمار، همانا پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله هنگام رحلتش فرمود: کسی که نماز را سبک بشمارد از من نیست.

انسان هیچ کاری بهتر از نماز، اصلاح میان مردم و خوش اخلاقی نکرده است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:۳- چهار خیر امت پیامبر

لا تزال امتی بخیر ما تحابوا و اقاموا الصلاة و آتوا الزکاة و اقروا الضیف، فان لم یفعلوا ابتلوا بالسنین و الجدب.(۳)
امتم همواره در خیر و خوبی اند تا وقتی که یکدیگر را دوست بدارند، نماز برپا دارند، زکات بدهند و میهمان را گرامی بدارند، پس اگر چنین نکنند به قحطی و خشکسالی گرفتار می شوند.

۴- بهترین ها

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
ما عمل ابن آدم شیئا افضل من الصلاة و صلاح ذات البین و خلق حسن.(۴)
انسان هیچ کاری بهتر از نماز، اصلاح میان مردم و خوش اخلاقی نکرده است.

۵- نماز؛ ستون چادر

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
مثل الصلاة مثل عمود الفسطاط إذا ثبت العمود نفعت الأطناب و الأوتاد و الغشاء و إذا انکسر العمود لم ینفع طنب و لا وتد و لا غشاء.(۵)
مثل نماز، مثل ستون چادر است؛ اگر ستون محکم و برقرار باشد، طناب ها و میخ ها و پرده ها مفید خواهند بود؛ ولی اگر ستون چادر بشکند، دیگر طناب ها و میخ ها سودی ندارند.

۶- فضیلت نماز جماعت

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:

صلاة الجماعة افضل من صلاة الفرد بخمس و عشرین درجة.(۶)
فضیلت نماز جماعت بیست و پنج برابر نماز فرادا است.

۷- فضیلت نماز اول وقت

امام صادق علیه السلام:
إن فضل الوقت الأول علی الآخر کفضل الآخرة علی الدنیا.(۷)
برتری نماز اول وقت نسبت به آخر وقت، مانند برتری آخرت است نسبت به دنیا.

نمازگزار هنگام نماز با پروردگار بلند مرتبه اش مناجات می کند، پس باید بداند چه می گوید.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:۸- نماز شب

الرکعتان فی جوف اللیل احب الی الله من الدنیا و ما فیها.(۸)
دو رکعت نماز در دل شب، نزد خدا از دنیا و آنچه در آن است، محبوب تر است.

۹- نماز؛ کفاره گناهان

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
الصلوات الخمس و الجمعة الی الجمعة کفارات لما بینهن ما لم تغش الکبائر.(۹)
نمازهای پنجگانه و نماز جمعه تا نماز جمعه بعد، کفاره گناهان میان آنهاست، تا وقتی که گناهان کبیره ای در میان نیاید.

۱۰- نماز؛ مناجات با پروردگار

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
ایها الناس، ان المصلی اذا صلی فانه یناجی ربه تبارک و تعالی، فلیعلم بما یناجیه.(۱۰)
ای مردم! نمازگزار هنگام نماز با پروردگار بلند مرتبه اش مناجات می کند، پس باید بداند چه می گوید.

۱۱- اهمیت نماز با مسواک

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
رکعتین بسواک احب الی الله عزوجل من سبعین رکعة بغیر سواک.(۱۱)
دو رکعت نماز با مسواک، نزد خداوند عزوجل محبوب تر از هفتاد رکعت نماز بدون مسواک است.

۱۲- نماز دژ محکم خدا

امام علی علیه السلام:
الصلاة حصن الرحمن و مدحرة الشیطان.(۱۲)
نماز، دژ محکم خداوند مهربان و وسیله راندن شیطان است.

۱۳- رحمت الهی بر نمازگزار

امام علی علیه السلام:
لو یعلم المصلی ما یغشاه من الرحمة لما رفع رأسه من السجود.(۱۳)
اگر نمازگزار می دانست تا چه حد مشمول رحمت الهی است، هرگز سر خود را از سجده بر نمی داشت.

۱۴- دقت نمازگزار در حلال و حرام

امام علی علیه السلام:
انظر فیما تصلی و علی ما تصلی، ان لم یکن من وجهه و حله فلا قبول.(۱۴)
بنگرید در چه [لباسی] و بر چه [چیزی] نماز می گزاری، که اگر از راه صحیح و حلالش نباشد، قبول نخواهد شد

۱۵- یاد خدا از نمازگزاران

امام باقر علیه السلام:
ذکر الله لاهل الصلاة اکبر من ذکرهم ایاه؛ الا تری انه یقول: اذکرونی اذکرکم.(۱۵)
یاد خدا از نمازگزاران، بالاتر از یاد آنان از خداوند است، مگر نمی بینی که خداوند می فرماید: «مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم»؟

۱۶- عطر زدن در نماز

امام صادق علیه السلام:
صلاة متطیب افضل من سبعین صلاة بغیر طیب.(۱۶)
یک نماز با بوی خوش (عطر) بهتر از هفتاد نماز بدون بوی خوش است.

۱۷- آثار و برکات نماز شب

امام صادق علیه السلام:
صلاة اللیل تحسن الوجه و تحسن الخلق و تطیب الریح و تدر الرزق و تقضی الدین و تذهب بالهم و تجلو البصر.(۱۷)
نماز شب، انسان را خوش سیما، خوش اخلاق و خوشبو می کند و روزی را زیاد، بدهی را پرداخت می نماید، غم و اندوه را از بین می برد و چشم را نورانی می کند.

۱۸- یک نماز مقبول

امام صادق علیه السلام:
من قبل الله منه صلاة واحدة لم یعذبه و من قبل منه حسنة لم یعذبه.(۱۸)
خداوند از هر کس یک نماز و یا یک کار نیک قبول کند، عذابش نمی نماید.

اولین چیزی که بنده در قیامت از آن سوال می شود نماز است، پس اگر قبول شود اعمال دیگرش نیز قبول می شود.

امام صادق علیه السلام:۱۹- محبوب ترین بنده نزد خدا

احب العباد الی الله عزوجل رجل صدوق فی حدیثه محافظ علی صلاته.(۱۹)
محبوب ترین بنده نزد خدای عزوجل کسی است که راستگو و مراقب نمازش باشد.

۲۰- نماز اولین سوال قیامت

امام باقر علیه السلام:
… ان أول ما یحاسب به العبد الصلاة، فإن قبلت قبل ما سواها … .(۲۰)
اولین چیزی که بنده در قیامت از آن سوال می شود نماز است، پس اگر قبول شود اعمال دیگرش نیز قبول می شود.

۲۱-اهمیت سجده شکر بعد از نماز

امام صادق علیه السلام:
سجدة الشکر واجبة علی کل مسلم تتم بها صلاتک و ترضی بها ربک و تعجب الملائکة منک.(۲۱)
سجده شکر بر هر مسلمانی واجب است، چرا که با آن نمازت را کامل می کنی، پروردگارت را خشنود می سازی و فرشتگان را از خود به شگفتی می آوری.

۲۲- برتری نماز عالم بر جاهل

امام علی علیه السلام:
رکعتان من عالم خیر من سبعین رکعة من جاهل.(۲۲)
دو رکعت نماز شخص عالم، بهتر از هفتاد رکعت نماز نادان است.

۲۳- محل نمازتان را خلوت کنید

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
لیس ینبغی ان یکون فی البیت شیء یشغل المصلی.(۲۳)
شایسته نیست در اطاق چیزی باشد، که نمازگزار را مشغول سازد.

۲۴- چرا نماز بخوانیم؟

امام رضا علیه السلام:
انما جعلت الجماعة لئلا یکون الاخلاص و التوحید و الاسلام و العبادة لله الا ظاهرا مکشوفا مشهورا.(۲۴)
علت تشریع نماز جماعت آن است که اخلاص، یکتاپرستی، تسلیم حق بودن و بندگی برای خداوند، آشکار و بی پرده و نمایان باشد.

هنگامی که به نماز ایستادی بدان که در پیشگاه خداوند هستی و اگر تو او را نمی بینی، او تو را می بیند. پس به نمازت توجه کن.

امام علی علیه السلام:۲۵- نماز گزار در پیشگاه خداست

لا یقومن احدکم فی الصلاة متکاسلا و لا ناعسا و لا یفکرن فی نفسه فانه بین یدی ربه عزوجل و انما للعبد من صلاته ما اقبل علیه منها بقلبه.(۲۵)
هیچ کس از شما کسل و خواب آلود به نماز نایستد و به خود نیندیشد؛ زیرا که نمازگزار در پیشگاه پروردگار خویش است. و برای بنده از نمازش تنها آنچه با دلش به آن توجه داشته، می ماند.

۲۶- خدا تو را در نمازت می بیند

امام صادق علیه السلام:
اذا قمت فی الصلاة فاعلم انک بین یدی الله، فان کنت لا تراه فاعلم انه یراک فأقبل قبل صلاتک.(۲۶)
هنگامی که به نماز ایستادی بدان که در پیشگاه خداوند هستی و اگر او را نمی بینی، او تو را می بیند. پس به نمازت توجه کن.

۲۷- معیار قبولی نماز

امام صادق علیه السلام:
من احب ان یعلم اقبلت صلاته ام لم تقبل، فلینظر هل منعته صلاته عن الفحشاء و المنکر؟ فبقدر ما منعته قبلت منه.(۲۷)
کسی که دوست دارد بداند نمازش قبول شده یا نه؟ باید ببیند آیا نمازش او را از زشتی ها و ناپاکی ها دور کرده است یا خیر؟ به همان اندازه که دور کرده، قبول شده است.

۲۸- نماز؛ پاک کننده نماز گزار

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
لو کان علی باب دار احدکم نهر فاغتسل فی کل یوم منه خمس مرات أکان یبقی فی جسده من الدرن شیء؟ قلنا: لا. قال: فان مثل الصلاة کمثل النهر الجاری، کلما صلی صلاة کفرت ما بینهما من الذنوب.(۲۸)
اگر بر در خانه یکی از شما جویی بود و هر روز پنج بار خود را در آن می شست، آیا در بدن وی چرکی باقی می ماند؟ گفتیم: نه. فرمودند: پس براستی نماز، مانند همان جوی روان است که هرگاه به جا آورده شود، گناهان میان دو نماز را پاک می کند.

۲۹- نماز انسان با تقوا

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
رکعتان من رجل ورع افضل من الف رکعة من مخلط.(۲۹)
دو رکعت نماز انسان با تقوا، بهتر از هزار رکعت نماز لاابالی است.

۳۰- نماز؛ معیار راستی مدعیان حق

امام صادق علیه السلام:
یعرف من یصف الحق بثلاث خصال: ینظر الی اصحابه من هم؟ و الی صلاته کیف هی؟ و فی ای وقت یصلیها.(۳۰)
کسی که از حق دم می زند با سه ویژگی شناخته می شود: به دوستانش نگاه می شود که چه کسانی هستند؟ نمازش چگونه است؟ و در چه وقت آن را می خواند؟

۳۱- اثر غیبت بر نماز

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
من اغتاب مسلما او مسلمة لم یقبل الله تعالی صلاته و لا صیامه اربعین یوما و لیلة الا ان یغفر له صاحبه.(۳۱)
خداوند متعال تا چهل شبانه روز نماز و روزه غیبت کننده مرد و زن مسلمان را نمی پذیرد، مگر این که غیبت شونده او را ببخشد.

۳۲- دنیا تو را از نماز باز ندارد!

امام علی علیه السلام:
لیس عمل احب الی الله عزوجل من الصلاة، فلا یشغلنکم عن اوقاتها شیء من امور الدنیا.(۳۲)
هیچ عملی نزد خداوند، محبوب تر از نماز نیست، پس هیچ کار دنیایی شما را در وقت نماز به خود مشغول ندارد.

۳۳- چرا حضرت ابراهیم (ع) خلیل الله شد؟

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
ما اتخذ الله ابراهیم خلیلا الا لاطعامه الطعام و صلاته باللیل و الناس نیام.(۳۳)
خداوند متعال، حضرت ابراهیم را جز به خاطر غذا دادن (به مردم) و نماز شب خواندنش هنگامی که مردم در خواب بودند، خلیل و دوست خود انتخاب نکرد.

۳۴- ترک عمدی نماز کفر است

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
من ترک الصلاة متعمدا فقد کفر جهارا.(۳۴)
هر کس نماز را عمدا ترک کند، آشکارا کفر ورزیده است.

۳۵- نماز؛ آخرین سفارش پیامبران

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
أحب الأعمال إلی الله عزوجل الصلاة و هی آخر وصایا الأنبیاء … .(۳۵)
دوست داشتنی ترین اعمال نزد خدواند عزوجل نماز است و آن آخرین سفارش انبیای الهی است.

هرگاه بنده ای به نماز بایستد و آن را سبک به جا آورد، خداوند به فرشتگانش می گوید: به بنده ام نمی نگرید؟ گویا برآوردن حاجت هایش را به دست کسی جز من می داند؟ آیا او نمی داند تأمین نیازهایش به دست من است؟

امام رضا علیه السلام:۳۶- نماز موجب قرب به خدا

الصلاة قربان کل تقی.(۳۶)
نماز موجب عروج و تقرب هر انسان پرهیزکاری به خداست.

۳۷- اثر نماز حقیقی

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
من صلی رکعتین یعلم ما یقول فیهما انصرف و لیس بینه و بین الله ذنب.(۳۷)
کسی که دو رکعت نماز بخواند و بداند که در آن چه می گوید، پس از نماز گناهی برای او باقی نمی ماند.

۳۸- نماز کلید بهشت

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله:
الدعاء مفتاح الرحمة، و الوضوء مفتاح الصلاة، و الصلاة مفتاح الجنة.(۳۸)
دعا کلید رحمت، وضو کلید نماز و نماز کلید بهشت است.

۳۹- فضیلت تسبیحات حضرت زهرا (س)

امام صادق علیه السلام:
تسبیح فاطمةعلیها السلام فی کل یوم فی دبر کل صلاة احب الی من صلاة الف رکعة فی کل یوم.(۳۹)
تسبیحات فاطمه زهراعلیها السلام در هر روز پس از هر نماز، نزد من محبوب تر از هزار رکعت نماز در هر روز است.

۴۰- سخن خدا در مورد نماز گزار غافل

امام صادق علیه السلام:
اذا قام العبد فی الصلاة فخفف صلاته قال الله تبارک و تعالی لملائکته: اما ترون الی عبدی کانه یری ان قضاء حوائجه بید غیری! اما یعلم ان قضاء حوائجه بیدی؟(۴۰)
هرگاه بنده ای به نماز بایستد و آن را سبک به جا آورد، خداوند به فرشتگانش می گوید: به بنده ام نمی نگرید؟ گویا برآوردن حاجت هایش را به دست کسی جز من می داند؟ آیا او نمی داند تأمین نیازهایش به دست من است؟
_
پی نوشت:
۱) نهج الفصاحه، ح ۷۰.
۲) کافی، ج ۳، ص ۲۶۹.
۳) امالی طوسی، ص ۶۴۷، ح ۱۳۴۰.
۴) نهج الفصاحه، ح ۲۶۵۱.
۵) کنزالعمال، ح ۲۰۵۷۵.
۶) خصال، ص ۵۲۱، ح ۹.
۷) کافی، ج ۳، ص ۲۷۴.
۸) بحارالأنوار، ج ۸۷، ص ۱۴۸، ح ۲۳.
۹) سنن الترمذی، ج ۱، ص ۱۳۸، ح ۲۱۴.
۱۰) مسند احمد، ج ۲، ص ۱۲۹.
۱۱) خصال، ص ۴۸۱، ح ۵۲.
۱۲) غررالحکم، ح ۲۲۱۳.
۱۳) غررالحکم، ح ۷۵۹۲.
۱۴) تحف العقول، ص ۱۷۴.
۱۵) بحارالأنوار، ج ۸۲، ص ۱۹۹.
۱۶) کافی، ج ۶، ص ۵۱۱، ح ۷.
۱۷) ثواب الأعمال، ص ۴۲.
۱۸) کافی، ج ۳، ص ۲۶۶، ح ۱۱.
۱۹) امالی صدوق، ص ۳۷۱، ح ۴۶۷.
۲۰) کافی، ج۳، ص ۲۶۸.
۲۱) تهذیب الأحکام، ج ۲، ص ۱۱۰، ح ۴۱۵.
۲۲) اختصاص، ص ۲۴۵.
۲۳) سنن ابی داود، ج ۱، ص ۴۵۱، ح ۲۰۳۰.
۲۴) وسائل الشیعة، ج ۵، ص ۳۷۲، ح ۹.
۲۵) الخصال، ص ۶۱۳، ح ۱۰.
۲۶) تهذیب الأحکام، ج ۲، ص ۳۲۵، ح ۱۳۳۲.
۲۷) بحار الأنوار، ج ۸۲، ص ۱۹۸.
۲۸) تهذیب الأحکام، ج ۲، ص ۲۳۷، ح ۹۳۸.
۲۹) نهج الفصاحه، ح ۱۶۷۲.
۳۰) محاسن، ج ۱، ص ۲۵۴، ح ۲۸۱.
۳۱) جامع الأخبار، ص ۴۱۲، ح ۱۱۴۱.
۳۲) خصال، ص ۶۲۱، ح ۱۰.
۳۳) علل الشرایع، ج ۱، ص ۳۵، ح ۴.
۳۴) المعجم الاوسط، ج ۳، ص ۳۴۳.
۳۵) کافی، ج ۳، ص ۲۶۴.
۳۶) کافی، ج ۳، ص۲۶۵.
۳۷) کافی، ج ۳، ص ۲۶۶.
۳۸) نهج الفصاحه، ح ۱۵۸۸.
۳۹) کافی، ج ۳، ص ۳۴۳، ح ۱۵.
۴۰) کافی، ج ۳، ص ۲۶۹، ح ۱۰.