به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا، خداوند پس از آنکه آسمان ها و زمین را آفرید، قصد کرد در بین مخلوقات خویش آدم(ع) را به عنوان خلیفه اش برگزیند و به تمام ملائکه اش دستور داد تا سر به اطاعتش فرود آورند. تنها موجودی که از این کار منصرف شد، ابلیس بود. تمرد او در نهایت منجر به خروج و طردش از درگاه الهی شد. زمانی که خداوند حضرت آدم(ع) را در آن بهشت موقت قرار داد، به ایشان دو توصیه کرد: اول اینکه به شجره منهیه نزدیک نشود و دوم اینکه از دشمنی ابلیس بر حذر باشد؛ اما سرانجام ابلیس با ورود به بهشت آدم(ع) و به واسطه سوگندهای فریبنده اش دشمنی خود را آشکار کرد و باعث نزدیکی آدم(ع) و همسرش به درخت منهیه شد. این در حالی بود که تا آن زمان سابقه سوگند دروغ به بارگاه قدس الهی وجود نداشت مسئله ای که تبدیل به یکی از عوامل وسوسه آدم(ع) شد.

تکبر و حسادت دو ابزار ابلیس در انحراف بشر از خط انبیاء و اوصیاء

بر اساس آیات قرآن و روایات دو ویژگی حسادت و تکبر دو عامل مهم در لغزش ابلیس بود، لذا این دو خصلت بعدها به عنوان دو ابزار ابلیس و حزب او برای انحراف انسان ها از صراط مستقیم انبیاء و اوصیای الهی به کار گرفته شد. به این ترتیب در طول تاریخ بشر شاهدیم هرگاه خداوند خلفایی از جانب خویش برگزید، همواره بودند افرادی که به واسطه تکبر و حسادت شان جبهه ای در مقابل این خلفای برگزیده شکل دادند و به این واسطه موجبات لغزش و فریب بسیاری از انسان ها را فراهم آوردند.

نمونه دیگر این نوع دشمنی را در ماجرای حسادت برادران یوسف(ع) با ایشان را شاهدیم. طی این ماجرا پس از آنکه برادران یوسف نبی آگاهی یافتند یعقوب(ع) فرزندش یوسف را به خلافت خویش برگزیده است، بنا را بر حسادت گذاشتند لذا در اولین گام تصمیم به قتل ایشان گرفتند، اما در نهایت با یاری خداوند یوسف نبی به عزت و پادشاهی دست یافت.

ارتباط غدیر خم با ماجرای حضرت آدم و یوسف(ع)

نمونه دیگر این قضیه را در تاریخ صدر اسلام به ویژه غدیر خم و در جریان انتخاب امیرالمؤمنین(ع) به عنوان خلیفه رسول گرامی اسلام شاهدیم. افرادی که طی سال ها شاهد عنایت خاص پیامبر(ص) نسبت به امیرالمؤمنین(ع) و نیز معرفی ایشان به عنوان خلیفه نبی بودند و نسبت به این قضیه مدام اعتراض خود را عنوان می داشتند، به طور طبیعی پس از ماجرای غدیر هم نباید سر به اطاعت امیرالمؤمنین(ع) می نهادند. لذا عمده اصحاب دچار کبر و حسادت شدند تا جایی که کمر همت به نابودی آل رسول بستند. ضمن آنکه بر اساس اسناد روایی مان تا پیش از این سابقه ترور پیامبر و امیرالمؤمنین(ع) در کارنامه برخی از آنها دیده می شد. این در حالی بود که پیامبر(ص) در بخشی از خطبه غدیر و با اشاره به ماجرای حسادت ابلیس بر آدم(ع) به امت خویش اینگونه هشدار دادند: «ای مردم، به راستی که ابلیس آدم را با حسادت از بهشت راند، مبادا شما به علی حسادت بورزید که در این صورت اعمال تان نابود و گام هایتان لغزان خواهدشد. آدم به خاطر یک اشتباه به زمین هبوط کرد و حال آن که برگزیده خدای عزوجل بود. پس چگونه خواهید بود شما و حال آن که شما شمایید و دشمنان خدا نیز از میان شمایند. آگاه باشید که با علی نمی ستیزد مگر اشقیا و ولایت او را نمی پذیرد مگر فرد پرهیزگار و به او ایمان نمی آورد مگر فرد مؤمن مخلص؛ إن إبلیس أخرج آدم من الجنة بالحسد، فلاتحسدوه فتحبط أعمالکم وتزل أقدامکم، فإن آدم أهبط إلی الأرض بخطیئة واحدة، وهو صفوةالله عزوجل، وکیف بکم وأنتم أنتم و منکم أعداءالله، ألا و إنه لایبغض علیا إلاشقی، و لایوالی علیا إلا تقی، و لایؤمن به إلا مؤمن مخلص.»

بنابراین عنصر مشترک تمام این وقایع در ماجرای معرفی فردی الهی به منصب خلافت اللهی و تقابل شیطان و حزب او با این جریان است. جالب است که در تمام این جریانات، خلفای الهی تعلیم به علومی شدند که سایرین از آن علوم بی بهره بودند. در آیه۳۱ سوره بقره خداوند می فرماید علم تمام اسامی را به آدم(ع) آموختیم، سپس آن را بر ملائک عرضه کردیم «و علم آدم الأسماء کلها ثم عرضهم علی الملائکة …»، اما ملائک توانایی انبای این اسماء را نداشتند و گفتند «سبحانک لا علم لنا إلا ما علمتنا؛ تو از هر عیب و نقصی منزهی، ما را دانشی جز آنچه خودت به ما آموخته ای نیست».

همچنین در آیات ابتدایی سوره یوسف(ع) خداوند از زبان یعقوب نبی خطاب به یوسف(ع) می فرماید: «و کذلک یجتبیک ربک و یعلمک من تأویل الأحادیث و یتم نعمته علیک و علی آل یعقوب ..؛ و این چنین پروردگارت تو را برمی گزیند و به تو از علم تأویل الاحادیث تعلیم می دهد و نعمتش را بر تو و بر آل یعقوب تمام می کند». با این حساب می توان نتیجه گرفت یکی از ویژگی هایی که خلیفه الهی را از سایرین مجزا می کند، برخورداری از علوم خاص الهی است که دیگران نسبت به آن بی بهره اند.

در ماجرای پیامبر و امیرالمؤمنین(ع) نیز شاهد این اتفاق هستیم. پیامبر(ص) بارها در طول رسالت خویش و در روز غدیر خبر از انتقال علم الهی به امیرالمؤمنین(ع) می دادند؛ به عنوان نمونه حضرت در بخشی از این خطبه فرمود: هیچ علمی نیست مگر اینکه خداوند آن را در من جمع کرده است و هر علمی که می دانم، آن را به علی(ع) آموختم؛ ما من علم إلا و قد أحصاه الله فی و کل علم علمته فقد علمته علیا. ضمن آنکه امام صادق(ع) ذیل آیه۴۳ سوره رعد، امیرالمؤمنین(ع) را کسی معرفی می کند که علم خداوند نزد اوست، آنجا که خداوند می فرماید: «و یقول الذین کفروا لست مرسلا قل کفی بالله شهیدا بینی و بینکم و من عنده علم الکتاب؛ کافران می گویند: تو فرستاده [ خدا ] نیستی. بگو : کافی است که خدا [ با آیات حکیمانه قرآنش ] و کسی [ چون امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب ] که دانش کتاب نزد اوست ، میان من و شما [ نسبت به پیامبریام ] گواه باشند». حضرت ذیل این آیه فرمود: الذی عنده علم الکتاب هو أمیر المؤمنین. کسی که علم الکتاب نزد اوست، امیرالمؤمنین(ع) است.

یادداشت: سعید شیری

انتهای پیام/