آثار و برکات روزه داری از منظر قرآن و اهل بیت(ع)/ خطاب زیبای خداوند به روزه داران

خبرگزاری فارس- گروه قرآن و فعالیت های دینی: خداوند در آیه ۱۸۳ سوره مبارکه بقره روزه داری را راهی برای رسیدن به تقوا بیان می کند و این امر را مختص اهل ایمان می داند. درواقع خداوند روزه داران را با لفظی زیبا یعنی اهل ایمان خطاب می کند.

پیامبر(ص) هم روزه داری را نصف صبر معرفی می کند و در جایی دیگر هم روزه ماه مبارک رمضان را سبب آمرزش همه گناهانش می داند.

این آیه را بخوانید:

یأیها الذین ءامنوا کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون

ترجمه

«ای کسانی که ایمان آورده اید! روزه بر شما مقرر گردید، همان گونه که بر کسانی که پیش از شما بودند مقرر شده بود، باشد که پرهیزگار شوید.»

تقوی، به معنای خویشتن داری از گناه است. بیشتر گناهان از دو ریشه غضب و شهوت سرچشمه می گیرند. و روزه، جلوی تندی های این دو غریزه را می گیرد و لذا سبب کاهش فساد و افزایش تقواست. [کافی، ج۲، ص۱۸]

به نظر مفسران و دانشمندان علوم قرآنی، آیاتی که با خطاب «یا ایها الذین آمنوا» شروع شده اند، در مدینه نازل شده و جزء آیات مدنی هستند. فرمان روزه نیز همچون دستور جهاد و پرداخت زکات در سال دوم هجری صادر شده است.

آثار و برکات روزه

تقوی و خداترسی، در ظاهر و باطن، مهم ترین اثر روزه است. روزه یگانه عبادت مخفی است. نماز، حج، جهاد، زکات و خمس را مردم می بینند، اما روزه دیدنی نیست. روزه اراده انسان را تقویت می کند. کسی که یک ماه نان و آب و همسر خود را کنار گذاشت، می تواند نسبت به مال و ناموس دیگران خود را کنترل کند. روزه باعث تقویت عاطفه است. کسی که یک ماه مزه گرسنگی را چشید، درد آشنا می شود و رنج گرسنگان را احساس و درک می کند. رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمودند: روزه، نصف صبر است. (تفسیر المنار، ذیل آیه)

روزه مردمان عادی، همان خودداری از نان و آب و همسر است، اما در روزه خواص علاوه بر اجتناب از مفطرات، اجتناب از گناهان نیز لازم است و روزه خاص الخاص علاوه بر اجتناب از مفطرات و پرهیز از گناهان، خالی بودن دل از غیر خداست. (تفسیر روح البیان) روزه، انسان را شبیه فرشتگان می کند، فرشتگانی که از خوردن و آشامیدن و شهوت دورند. (صاحب جواهر، نقل از آیةالله جوادی)

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: هرکس ماه رمضان را برای خدا روزه بدارد، تمام گناهانش بخشیده می شود. چنانکه در حدیث قدسی نیز آمده است که خداوند می فرماید: «الصوم لی و انا اجزی به» روزه برای من است و من آن را پاداش می دهم. (تفسیر مراغی، ج۲، ص۶۹)

اهمیت روزه به قدری است که در روایات پاداش بسیاری از عبادات را همچون پاداش روزه دانسته اند. (کافی، ج۲، ص۱۰۰) هرچند که روزه بر امت های پیشین نیز واجب بوده، ولی روزه ماه رمضان، مخصوص انبیا بوده است و در امت اسلامی روزه رمضان بر همه واجب شده است. (تفسیر نورالثقلین، ج۱، ص۱۳۶)

از رسول خدا صلی الله علیه وآله نقل شده است که فرمود: برای هر چیز زکاتی است و زکات بدن ها، روزه است. (بحار، ج۶۹، ص۳۸۰)

علامه طباطبایی در المیزان در تفسیر این آیه می گوید:

خطاب این آیه با مؤمنان «یاایها الذین امنوا» و توجه دادن آنان به صفت ایمان است تا به هرحکمی که از ناحیه پروردگار واجب می شود روی آورند و بپذیرند.«کتب» به معنای واجب شد است و «صیام» به معنای خودداری از عمل است که در شرع به اصطلاح مخصوص «روزه» استعمال شده و در آیه آمده است: که امت های قبل هم روزه واجب داشته اند اما نمی خواهد بفرماید، روزه آنها مانند روزه مسلمانان است و نه می فرماید که همه آنها روزه داشته اند بلکه بطور کلی بعضی از آنها حکم روزه را داشته اند. منظور از آنها هم امت های دارای ملت و شریعت است و در جمله «لعلکم تتقون» هم به علت تشریع حکم روزه تصریح شده است که همانا روزه برای کسانی است که اراده وصول به عالم طهارت و رفعت و کمال را دارند، پس باید نفس خود را از لذائذ جسمانی باز دارند و از وابستگی به مادیات خود را منزه کنند.

در تفسیر نمونه درباره این آیه آمده است؛

روزه سر چشمه تقوا: خداوند به دنبال چند حکم مهم اسلامی در اینجا به بیان یکی دیگر از این احکام که از مهم ترین عبادات محسوب می شود می پردازد و آن روزه است و با همان لحن تأکید آمیز گذشته می گوید: «ای کسانی که ایمان آورده اید روزه بر شما نوشته شده است آن گونه که بر امت هایی که قبل از شما بودند، نوشته شده بود» (یا أیها الذین آمنوا کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم).

بلافاصله فلسفه این عبادت انسان ساز و تربیت آفرین را در یک جمله کوتاه اما بسیار پرمحتوا چنین بیان می کند: «شاید پرهیزکار شوید» (لعلکم تتقون).

پیام ها

۱- خطاب زیبا، گامی برای تأثیر گذاری پیام است. «یا ایها الذین آمنوا»

در حدیثی از تفسیر مجمع البیان می خوانیم: لذت خطاب «یا ایها الذین آمنوا» سختی روزه را آسان می کند. اگر والدین بخواهند که فرزندشان به سخنانشان گوش دهند، باید آنان را زیبا صدا زنند.

۲- از شیوه های تبلیغ آن است که دستورات مشکل، آسان جلوه داده شود. این آیه می فرماید: فرمان روزه مختص شما مسلمانان نیست، در امت های پیشین نیز این قانون بوده است و عمل به دستوری که برای همه امت ها بوده، آسان تر از دستوری است که تنها برای یک گروه باشد. «کما کتب علی الذین من قبلکم»

۳- قرآن، فلسفه بعضی احکام همچون روزه را بیان داشته است. زیرا اگر مردم نتیجه کاری را بدانند، در انجام آن نشاط بیشتری از خود نشان می دهند. «لعلکم تتقون»

منابع اصلی: تفاسیر المیزان، نور و نمونه

انتهای پیام/