چکیده

وجوب خمس در قرآن آمده است. در روایت اهل بیت (علیهم السلام) به جزئیات و نحوه پرداخت بیان گردیده است. همچنین دستورات خاصی به پیروان خود داده اند و در برخی از آنها علت و فلسفه وجوب خمس مطرح شده و در ضمن به برخی از آثار عدم پرداخت خمس نیز اشاره شده است. در این مقاله کوتاه چند حدیث از معصومان (علیهم السلام) منعکس شده است.

امام کاظم (علیه السلام) فرمود: «لقد یسر الله علی المؤمنین ارزاقهم بخمسه دراهم جعلوا لربهم واحدا واکلوا اربعه حلالا ثم قال هذا من حدیثنا صعب مستصعب لایعمل به ولا یصبر علیها الا ممتحن قلبه للایمان»(۱)؛ خمس مالتان را بدهید تا رزق شما حلال شود، سپس فرمود: این کلام سختی است که جز افراد با ایمان امتحان شده، تحمل آن را ندارند.

نپرداختن خمس، در کنار شرک و قتل نفس، از بزرگ ترین گناهان کبیره شمرده شده است. امام صادق (علیه السلام) فرمود: «اکبر الکبائر سبع: الشرک والقتل واکل اموال الیتامی و عقوق الوالدین و قذف المحصنات و الفرار من الزحف وانکار ما انزل الله»، سپس فرمود: اما خوردن مال یتیمان همان حق ما است که از ما ربوده و خوردند.(۲)

امام زمان (علیه السلام) فرمود: «لعنه الله والملائکه والناس اجمعین علی من استحل من مالنا درهما»(۳)، لعنت خدا و فرشتگان و مردم بر کسی که یک درهم مال ما را حلال بشمارد و در روایت دیگر فرمود: ما دشمن این گونه افراد هستیم. «و نحن خصمائه»(۴)

امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: «هلک الناس فی بطونهم و فروجهم لانهم لم یؤدوا الینا حقنا»(۵)، مردم بخاطر اینکه حق ما را نمی دهند غذا و آمیزش آنان ناپاک شده و سبب هلاکت آنان می شود.

در بعضی احادیث می خوانیم: «من استحل منها شیئا فامسکه فانما یاکل النیران»(۶)، کسی که بخشی از خمس را حلال پندارد و آن را نپردازد، گویا آتش می خورد.

یاران واقعی اهل بیت (علیهم السلام) آنگونه ایمان داشتند که نپرداختن خمس را مساوی با حرام خوردن و قبول نشدن نماز و روزه می دانستند و در سؤال کتبی خود از آن بزرگواران می پرسیدند که خمس را چگونه بپردازیم تا جزو حرام خواران و کسانی که نماز و روزه شان قبول نیست نباشیم.(۷)

امام باقر(علیه السلام) فرمود: آسان ترین وسیله ای که انسان را به دوزخ می برد خوردن مال یتیم است، سپس حضرت فرمود: ما یتیم هستیم(۸) (و نپرداختن خمس، به منزله خوردن مال یتیم است.

در حدیث دیگر می خوانیم: از سخت ترین شرائطی که مردم در قیامت دارند وضعیت تارکان خمس است.(۹)

در حدیثی می خوانیم: «الدنیا و ما فیها لله و رسوله و لنا فمن غلب علی شیی ء منها فلیتق الله و لیؤد حق الله و لیتبر اخوانه فان لم یفعل ذلک فالله و رسوله و نحن براء منه»(۱۰)؛ هر کس بر مال دنیا دست یافت باید تقوی پیشه کند و حق خدا را بپردازد و به برادران ایمانی خود احسان کند و اگر این چنین نکرد خدا و رسول و ما اهل بیت از او بیزاریم.

امام رضا (علیه السلام) فرمود: «ان الخمس عوننا… فلا تزووه عنا ولا تحرموا انفسکم دعاءنا ما قدرتم علیه»(۱۱) خمس کمک به ماست آن را از ما دور نکنید تا از دعای ما محروم نشوید.

امام زمان (علیه السلام) فرمودند: «فلا یحل لاحد ان یتصرف فی مال غیره بغیر اذنه فکیف یحل ذلک فی مالنا من فعل شیئا من ذلک لغیر امرنا فقد استحل منا ما حرم علیه و من اکل من مالنا شیئا فانما یأکل فی بطنه نارا و سیصلی سعیرا»(۱۲)، با اینکه هیچ کس حق ندارد در مال غیر تصرف کند، پس چگونه مردم در مال ما تصرف می کنند؟ هر کس بدون دستور ما در مال ما تصرف کند مرتکب گناه شده و هر کس ذره ای از مال ما را بخورد پس گویا آتش در شکم اوست.

در روایات می خوانیم: «لا یعذر عبد اشتری من الخمس شیئا ان یقول رب اشتریته بمالی حتی یأذن له اهل الخمس»(۱۳)، عذر کسی که از خمس چیزی خریداری کند پذیرفته نیست، مگر آنکه صاحبان خمس اجازه دهند.

امام باقر (علیه السلام) فرمود: برای هیچ کس حلال نیست مال خمس نداده ای را خریداری کند مگر آنکه حق ما را به ما برساند.(۱۴)

اگر وارثان کسی که از دنیا رفته بدانند او خمس مال خود را نداده، باید مثل سایر بدهی ها خمس او را بدهند.(۱۵)

امام خمینی در تحریرالوسیله می فرماید: هر کس درهمی از خمس را نپردازد جزء ستمگران بر اهل بیت و کسانی که حق آن بزرگواران را غصب کرده اند می شود.(۱۶)

در کتب فقهی و رساله های مراجع بزرگوار مسائلی است که بر همه مقلدین دانستن آنها لازم است و ما چند جمله از کتاب شریف عروه الوثقی بیان می کنیم:

اگر انسان قبل از پرداخت خمس کنیزی بخرد حق تصرف ندارد.(۱۷)

تا مقدار خمس را با فقیه جامع الشرائط مصالحه نکرده، تصرف در مال خمس نداده جایز نیست، حتی اگر در نیت خود قصد پرداخت مبلغ را داشته باشد.(۱۸)

استفاده از لباس و مکانی که خمس آن داده نشده نماز را با مشکل مواجه می کند، چنانکه در حج، طواف با لباس احرامی که خمس آن داده نشده، باطل است.

پی نوشتها

۱. وسائل، ج ۹، ص ۴۸۴.

۲) .وسائل، ج ۹، ص ۵۳۶ .

۳. وسائل، ج ۹، ص ۵۴۱ .

۴. وسائل، ج ۹، ص ۵۴۰ .

۵. وافی، ج ۱۰، ص ۳۳۷.

۶. وسائل، ج ۹، ص ۵۵۰ .

۷. وسائل، ج ۹، ص ۵۰۳ .

۸. وسائل، ج ۹، ص ص ۴۸۳ و ص ۵۳۶ .

۹. وسائل، ج ۹، ص ۵۴۵ .

۱۰. وافی، ج ۱۰، ص ۲۸۹ .

۱۱. وافی، ج ۱۰، ص ۳۳۴.

۱۲. وسائل، ج ۹، ص ۵۴۱ .

۱۳. وافی، ج ۱۰، ص ۳۳۷ و تحریرالوسیله، ج ۱، ص ۳۳۴ با اندکی تفاوت.

۱۴. وسائل، ج ۹، ص ۴۸۴.

۱۵. عروهالوثقی، کتاب الخمس، مسئله ۵۰ .

۱۶. تحریرالوسیله، ج ۱، ص ۳۳۴.

۱۷. عروهالوثقی، مسئله ۸۰ .

۱۸. عروهالوثقی، مسئله ۷۸.

منبع: درسهایی از قرآن

https://farsi.al-shia.org/خمس-در-روایات٪E۲٪۸۰٪۸F/