مهر | دین و اندیشه | جمعه، ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ - ۲۰:۵۳

یک استاد دانشگاه گفت: بررسی ابعاد مختلف شخصیت و اندیشه رهبر شهید نشان می دهد که با الگویی از رهبری مواجه هستیم که سیاست، فرهنگ، دین، علم و تمدن را در یک چارچوب به هم پیوسته می بیند.

به گزارش خبرنگار مهر،بررسی تاریخ تحولات معاصر ایران و منطقه، بدون تحلیل دقیق منظومه فکری و سیره عملی شهید آیت الله خامنه ای امری ناممکن است.
ایشان در قامت یک نظریه پرداز سیاسی و رهبری که طولانی ترین دوران مدیریت کلان نظام را بر عهده داشت، واجد ویژگی های منحصربه فردی در حوزه های فقه حکومتی، استراتژی نظامی و دیپلماسی مقاومت بود.
درصددیم در مجموعه گفتگویی به خوانشی تحلیلی از دهه ها کنشگری ایشان در سپهر عمومی بپردازیم.
شخصیت ایشان، به عنوان پیونددهنده سنت فقاهتی با مقتضیات دنیای مدرن، چالش ها و فرصت های نوینی را پیش روی حکمرانی اسلامی قرار داد.از تدوین سیاست های کلان در دوران گذار پس از جنگ، تا ایستادگی بر اصول استقلال طلبی در برابر فشارهای بین المللی، همگی بخشی از کارنامه ای است که نیازمند واکاوی است.
در این گفتگوها تلاش شده است تا فراتر از نگاه های کلیشه ای، به ابعاد کمتر شناخته شده ی اندیشه ایشان در باب «تمدن نوین اسلامی» و «نظم نوین جهانی» پرداخته شود.
اکنون که دوران حیات سیاسی ایشان به تاریخ پیوسته و به مقام شهادت نائل گشته اند، بازخوانی میراث شان نه تنها یک ضرورت تاریخی برای درک ریشه های ثبات ایران، بلکه نقشه راهی برای فهم آینده ی جبهه مقاومت در منطقه به شمار می رود.
به همین منظور با سید زکریا محمودی رجا استاد دانشگاه شهید چمران اهواز به گفتگو نشستیم که در ادامه حاصل آن را می خوانید:
سید زکریا محمودی رجا استاد دانشگاه شهید چمران اهواز در گفتگو با خبرنگار مهر، در خصوص ابعاد شخصیتی و مدیریتی رهبر شهید انقلاب به مساله سیمای رهبر شهید انقلاب در آینه انقلاب اسلامی پرداخته و گفت: در تاریخ معاصر ایران و جهان اسلام، برخی شخصیت ها صرفا در قامت یک مدیر سیاسی یا یک کنشگر اجتماعی ظاهر نمی شوند، بلکه به عنوان معماران یک منظومه فکری و تمدنی شناخته می شوند.
در این میان، رهبر شهید و قائد امت، آیت الله سیدعلی خامنه ای، از جمله چهره هایی است که نقش او را نمی توان تنها در چارچوب یک مقام سیاسی یا اداری فهم کرد.
مسیر چند دهه ای هدایت انقلاب اسلامی نشان می دهد که با یک الگوی فکری و راهبردی روبه رو هستیم که در حوزه های مختلف سیاست، فرهنگ، جامعه، علم و تمدن امتداد یافته است.
وی افزود: این رهبر شجاع محور مقاومت در پایان مسیر پرفراز و با عزت حیات خود، با شهادتی مظلومانه اما مقتدرانه، نه تنها تبلیغات و پروپاگاندای رسانه ای دشمنان را خنثی کرد، بلکه برگ زرین دیگری بر دفتر فرهنگ حماسی ایران زمین افزود.
موج حضور گسترده و حماسی مردم در خیابان های شهرهای مختلف کشور پس از اعلام خبر شهادت ایشان و نیز بیعت با رهبری شایسته امام مجتبی حسینی خامنه ای، را می توان بازتابی از همان سرمایه اجتماعی و پیوند عاطفی دانست که طی سال ها در میان ایشان و بخش های مختلف ملت و جامعه شکل گرفته بود.
استاد دانشگاه شهید چمران اهواز در ادامه تصریح کرد: یکی از واقعیت های قابل تأمل درباره این شخصیت برجسته آن است که برای بخش قابل توجهی از جامعه ـ حتی در میان قشر تحصیل کرده و دانشگاهی ـ بسیاری از ابعاد فکری، علمی، فلسفی، فرهنگی و ادبی او در سایه نقش سیاسی و رهبری قرار گرفته است.
در حالی که بررسی دقیق تر نشان می دهد با شخصیتی مواجه هستیم که منظومه ای نسبتا منسجم از اندیشه درباره انسان، جامعه، دین، تمدن و آینده جهان اسلام ارائه کرده است.
محمودی رجا با بیان اینکه در این منظومه فکری، معرفت شناسی توحیدی نقطه عزیمت محسوب می شود.
عنوان کرد: بر اساس این نگاه، جهان هستی از یک منشأ واحد سرچشمه می گیرد و انسان نیز موجودی برخوردار از کرامت، مسئولیت و غایت الهی است.
چنین برداشتی از انسان، طبیعتا به نوع خاصی از فهم سیاست، اقتصاد و فرهنگ منجر می شود؛ فهمی که در برابر اومانیسم مادی و رویکردهای صرفا مادی گرایانه غرب قرار می گیرد.
وی با بیان اینکه در همین چارچوب، در بیانات، آثار این شهید والا مقام مفهوم «انسان مسئول» به عنوان بازیگر اصلی تحولات اجتماعی مطرح می شود.
اظهار کرد: جامعه مطلوب نیز در نظر ایشان جامعه ای است که در آن رشد معنوی، پیشرفت علمی و عدالت اجتماعی در کنار یکدیگر معنا پیدا می کنند.
این نگاه تلفیقی، یکی از ویژگی های مهم اندیشه راهبردی رهبر شهید به شمار می آید؛ نگاهی که نه در دام جزم اندیشی گرفتار می شود و نه در برابر مدرنیته غربی دچار انفعال می گردد.
استاد دانشگاه شهید چمران اهواز با بیان اینکه از منظر تمدنی نیز، تأکید بر احیای تمدن ایرانی ـ اسلامی یکی از محورهای مهم این منظومه فکری است.
ابراز کرد: تاریخ ایران نشان داده که این سرزمین در دوره های مختلف توانسته است در شکل گیری تمدن اسلامی نقش محوری ایفا کند.
بنابراین بازخوانی این تجربه تاریخی صرفا یک نگاه نوستالژیک به گذشته نیست، بلکه تلاشی برای بازسازی اعتماد به نفس تاریخی یک ملت است.
محمودی رجا افزود: در همین راستا همواره ایشان، زبان فارسی را به عنوان یکی از ستون های هویت فرهنگی ایران مورد توجه ویژه قرار می دادند و بر این عقیده بودند که این زبان طی قرن ها حامل بخش بزرگی از میراث فکری، ادبی و فرهنگی جهان ایرانی ـ اسلامی بوده است و طبیعی است که حفظ و تقویت آن در حکم پاسداری از یک سرمایه تمدنی تلقی شود.
علاقه عمیق رهبر شهید به شعر و ادبیات فارسی و بهره گیری مکرر از اشعار بزرگان ادب فارسی در سخنرانی ها نیز در همین چارچوب قابل فهم است.
وی با بیان اینکه در حوزه اجتماعی، نگاه این رهبری شهید به مسئله «ملت ایران» نگاهی فراگیر و وحدت محور بود.
گفت: ایران در این چارچوب نه مجموعه ای از اقوام پراکنده، بلکه پیکره ای واحد با تنوع فرهنگی و قومی تلقی می شود.
ترک، کرد، لر، بلوچ، عرب و دیگر اقوام ایرانی در این نگاه اجزای یک هویت ملی مشترک هستند که در بستر تاریخ، فرهنگ و ایمان شکل گرفته است.
از این رو هرگونه دامن زدن به اختلافات قومی یا مذهبی، در واقع تضعیف سرمایه ملی تلقی می شود.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه در حوزه اندیشه دینی نیز مرزبندی میان «اسلام ناب محمدی» و جریان هایی که دین را در خدمت قدرت های استعماری قرار می دهند، از مفاهیم کلیدی این گفتمان است.
عنوان کرد: در این چارچوب، افراط گرایی تکفیری و سکولاریسم اسلامی هر دو به عنوان دو روی یک سکه دیده می شوند؛ یکی با خشونت و تحجر چهره دین را مخدوش می کند و دیگری با حذف دین از عرصه عمومی، آن را به حوزه فردی تقلیل می دهد.
محمودی رجا ادامه داد: در برابر این دو رویکرد، اسلام ناب به عنوان دینی عقلانی، اجتماعی و تمدن ساز معرفی می شود؛ دینی که هم به معنویت انسان توجه دارد و هم به عدالت اجتماعی و نظم سیاسی.
از همین منظر، جدایی دین از سیاست نه تنها با ماهیت اسلام سازگار دانسته نمی شود، بلکه مانعی در مسیر تحقق عدالت و هدایت اجتماعی تلقی می شود.
استاد دانشگاه شهید چمران اهواز با بیان اینکه از دیگر مفاهیم راهبردی که در سال های اخیر در ادبیات فکری رهبر شهید برجسته شد، مفهوم «جهاد تبیین» است.
عنوان کرد: این مفهوم ناظر به شرایطی است که در آن جنگ ها تنها در میدان نظامی رخ نمی دهند، بلکه در عرصه روایت ها، ادراک ها و ذهن ها نیز جریان دارند.
در چنین فضایی، تبیین واقعیت ها و مقابله با تحریف ها به یک وظیفه اجتماعی تبدیل می شود.
وی ادامه داد: جمله ای که بارها از سوی این رهبر شهید مطرح شده است، در واقع خلاصه ای از همین نگاه تاریخی و راهبردی است که «باید بدانیم کجا بودیم، الان کجاییم و قرار است به کجا برسیم.» این گزاره ساده در واقع سه مؤلفه اساسی هر برنامه راهبردی را در خود دارد که شامل شناخت گذشته، ارزیابی وضعیت موجود و ترسیم افق آینده است.
محمودی رجا با بیان اینکه در سیاست داخلی، الگوی «مردم سالاری دینی» به عنوان یکی از مفاهیم محوری در سیاست داخلی، رقابت سیاسی و فضای انتخاباتی مطرح می شود.
اظهار کرد: در این الگو، در استمرار گفتمان امام خمینی(ره) که فرموده بودند(میزان رای ملت است) همواره بر بسترسازی عدالت سیاسی، صیانت از رای و نظر قانونی مردم تاکید موکد داشتند و مشارکت مردم در اداره جامعه نه در تقابل با دین، بلکه در چارچوب ارزش های دینی تعریف می کردند..
در حوزه اقتصاد نیز راهبرد «اقتصاد مقاومتی» به عنوان پاسخی به فشارهای خارجی و تحریم ها مطرح کردند؛ راهبردی که بر تقویت تولید داخلی، کاهش وابستگی و اتکا به ظرفیت های ملی تأکید دارد.
استاد دانشگاه شهید چمران با بیان اینکه در سطح منطقه ای و بین المللی نیز حمایت از ملت فلسطین و دفاع از جریان مقاومت جایگاه مهمی در این منظومه فکری دارد.
ابراز کرد: در منظومه فکری و شخصیتی رهبر شهید انقلاب، مسئله فلسطین صرفا یک مناقشه جغرافیایی نیست، بلکه نمادی از تقابل میان عدالت خواهی و نظام سلطه تلقی می شود.
به همین دلیل، رهبری شجاع محور مقاومت همواره بر زنده نگه داشتن این مسئله در وجدان جهان اسلام تأکید داشت.
وی افزود: در مجموع، بررسی ابعاد مختلف شخصیت و اندیشه آیت الله خامنه ای نشان می دهد که با الگویی از رهبری مواجه هستیم که سیاست، فرهنگ، دین، علم و تمدن را در یک چارچوب به هم پیوسته می بیند.
شهید والامقام در این چارچوب صرفا یک مدیر سیاسی نبود، بلکه معمار گفتمانی بود که هدف نهایی آن شکل گیری جامعه ای پیشرفته، مستقل و برخوردار از هویت اسلامی ـ ایرانی است و همواره بر تلاش همگانی جهت تحقق این آرمانهای حقیقی تاکید داشتند.
محمودی رجا بیان کرد: شهادت مظلومانه اما مقتدرانه این رهبری شهید، اگرچه ضایعه ای بزرگ برای ملت ایران به شمار می آید، اما در عین حال نشان داد که سرمایه اجتماعی و فکری شکل گرفته در این مسیر بر طبق آیه صریح قرآن و مبانی عقیدتی شیعی در بدنه جامعه، همچنان زنده است.
حضور گسترده مردم در صحنه های مختلف اجتماعی را می توان نشانه ای از تداوم همان پیوند عمیق میان رهبری و ملت دانست؛ پیوندی که در حافظه تاریخی ایران معاصر باقی خواهد ماند.
این استاد دانشگاه با اشاره به تاکید رهبر شهید انقلاب بر ایران قوی و نفی دوقطبی های کاذب سیاسی در شرایط حساس و پیچ تاریخی فعلی، خاطرنشان کرد: ایشان در بیانات مختلف خود در مجامع عمومی بر آن تاکید داشتند که همه برای ایران قوی و حفظ تمامیت ارضی و عزت ایران باید مسولیت پذیری داشته باشند.