اعمال و دعاهای شب جمعه

انتخاب صوت:

صلوات روز پنج شنبه

برای شب جمعه اعمال بسیاری است که ما در اینجا تنها به ذکر چند عمل بسنده می کنیم.

اول:

بسیار گفتن

«سبحان الله، والله أکبر، ولا إله إلا الله»

و زیاد صلوات فرستادن.روایت شده است: که جمعه، شبش تابناک و روزش بس روشن است، پس ذکر

«سبحان الله و الله أکبر و لا إله إلا الله»

گفته و بر محمد و آل محمد بسیار صلوات فرستید؛

و در روایت دیگر آمده: که کمترین صلوات در این شب، «صد مرتبه» است و هرچه بیشتر باشد بهتر است؛ و از امام صادق(علیه السلام) روایت شده است: که صلوات بر محمد و آل محمد در شب جمعه با هزار کار نیک برابر است و هزار گناه را پاک می کند و مقام انسان را هزار درجه بالا می برد و مستحب است که پس از نماز عصر پنجشنبه تا آخر روز جمعه بر محمد و آل محمد (صلوات الله علیهم اجمعین) بسیار صلوات فرستند؛

و با سند صحیح از امام صادق(علیه السلام) روایت شده است: که به هنگام عصر روز پنجشنبه فرشتگان از آسمان با قلم های طلا و صحیفه های نقره فرود می آیند و در عصر پنجشنبه و شب و روز جمعه تا هنگام غروب خورشید جز صلوات بر محمد و خاندان آن حضرت چیزی ننویسند؛

و شیخ طوسی فرموده است: در روز پنجشنبه فرستادن هزار صلوات بر محمد و آل محمد مستحب است؛ و در آن بگوید:

پخش صوت

اللهم صل علی محمد وآل محمد وعجل فرجهم، وأهلک عدوهم من الجن والإنس من الأولین والآخرین.

خدایا بر محمد و خاندان محمد درود فرست و در گشایش کار ایشان شتاب کن و دشمنانشان را از جن و انس از اولین و آخرین به هلاکت انداز.

و گفتن این صلوات «صد مرتبه» از بعد از عصر پنجشنبه تا آخر روز جمعه فضیلت بسیار دارد.

و نیز شیخ فرموده: مستحب است در آخر روز پنجشنبه به این صورت استغفار کنند:

پخش صوت

أستغفر الله الذی لا إله إلا هو الحی القیوم، وأتوب إلیه، توبة عبد خاضع مسکین مستکین، لایستطیع لنفسه صرفا ولا عدلا ولا نفعا ولا ضرا ولا حیاة ولا موتا ولا نشورا، وصلی الله علی محمد وعترته الطیبین الطاهرین الأخیار الأبرار وسلم تسلیما.

درخواست آمرزش می کنم از خدایی که نیست معبودی جز او، زنده و پایدار است و به سوی او توبه می کنم، توبه ی بنده ی فروتن بی چیز که تهدیدست و عاجز و ناتوان است برای خود قدرت انجام کاری را ندارد، نه بازگرداندن شری و نه رفتار منصفانه ای و نه سودی و نه زیانی و نه زندگی و نه مرگی و نه رستاخیزی و درود خدا بر محمد و خاندان او، پاک و پاکیزگان، برگزیدگان و نیکوکارن و درود فراوان فرست.

دوم:

آنکه در شب های جمعه این سوره ها را بخواند که برای هریک فایده ها و ثواب های بسیار روایت شده:

«بنی اسرائیل [اسراء]، کهف، سه طس [ شعراء و نمل و قصص]، سجده، یس، ص، احقاف، واقعه، حم سجده، حم دخان، طور، اقتربت، جمعه» و اگر فرصت نشد همه را تلاوت کند، «واقعه» و سوره های پیش از آن را انتخاب کند، زیرا از امام صادق (علیه السلام) روایت شده:

هرکه در هر شب جمعه سوره «اسراء» را بخواند، نمی میرد تا خدمت حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) رسد و از اصحاب آن حضرت گردد و هرکه در هر شب جمعه سوره «کهف» را بخواند، نمی میرد مگر شهید و خداوند او را در قیامت با شهیدان محشور می کند و در قیامت همراه ایشان نگاهش می دارد؛

و هرکه در شب جمعه سوره های «شعراء» و «نمل» و «قصص» را تلاوت کند، از دوستان خدا شده و در امان و حمایت حق تعالی قرار می گیرد و نیز در دنیا دچار تهیدستی و تنگدستی نمی شود و خدا در آن جهان چندان از بهشت به او عطا کند که خشنود شود و بلکه افزون بر خشنودی اش بر او جود و بخشش نماید و صد زن زیبا چشم از زنان دلربای بهشت را به همسری او درآورد؛

و هرکه در شب جمعه سوره «سجده» را بخواند خدا در قیامت نامه اعمالش را به دست راست او دهد و در حسابرسی اعمال بر او آسان گیرد و از دوستان محمد و خاندان او باشد.

و به سند معتبر از امام باقر(علیه السلام) روایت شده: هرکس هر شب جمعه سوره «ص» را قرائت کند، از خیر این جهان و جهان دیگر آن اندازه به او ببخشند که جز به پیامبری مرسل یا فرشته ای مقرب نبخشیده اند و او را با هرکس از اهل خانه اش که بخواهد وارد بهشت کنند، حتی خدمتکاری که به او خدمت کرده باشد، هرچند از خانواده او به حساب نیاید و در حد شفاعت او نباشد؛

و از امام صادق(علیه السلام) روایت شده: هرکه در شب جمعه یا روز جمعه سوره «اَحقاف» را بخواند، در دنیا دچار بیم و هراس نشود و در روز قیامت از وحشت و ترس در امان باشد و هرکه در شب جمعه سوره «واقِعَه» را بخواند، خدا او را دوست بدارد و او را محبوب تمام مردم کند و در دنیا دچار بدحالی و تنگدستی نشود و آفتی از آفات دنیا به او نرسد و از دوستان حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام) باشد و این سوره ویژه امیرالمؤمنین(علیه السلام) است؛

و روایت شده: هرکه سوره «جُمعه» را در هر شب جمعه تلاوت کند کفاره اعمال او از این جمعه تا جمعه دیگر خواهد بود؛ و نیز همین فضیلت برای کسی که در هر شب جمعه و بعدازظهر و عصر جمعه سوره «کهف» را بخواند وارد شده است.

سوم:

و بدان که برای شب جمعه نمازهای بسیاری وارد شده است.

اول: نماز «حضرت امیرالمؤمنین»(علیه السلام).

دوم: دو رکعت نماز که در هر رکعت «حَمد» و «پانزده مرتبه» سوره «زلزال».
در روایت است: هرکه این نماز را بجا آورد، خداوند او را از عذاب قبر و هول وهراس قیامت ایمنی دهد.

سوم: آنکه در شب جمعه در رکعت اول نماز مغرب و رکعت اول نماز عشاء سوره «جُمعه» و در رکعت دوم نماز مغرب سوره «توحید» و در رکعت دوم عشا، سوره «اعلی» را بخواند.

چهارم:

خواندن شعر را در شب جمعه ترک کند، زیرا در حدیث صحیح از امام صادق(علیه السلام) روایت شده: برای شخص روزه دار و شخص محرم و نیز در حرم خدا و در روز جمعه و در شب آن خواندن شعر مکروه است؛ راوی به حضرت عرض کرد: هرچند معنای آن شعر مطلب حقی باشد؟ فرمود: هرچند شعر به حق باشد.

و در حدیث معتبر از امام صادق(علیه السلام) روایت شده: رسول خدا فرمود: هرکه در شب یا روز جمعه یک شعر بخواند، در آن شب و روز بهره ای از ثواب به غیر آن نداشته باشد. و بر اساس روایت معتبر دیگر، در آن شب و روز نمازش مورد قبول واقع نشود.

[از آنجاکه شعر و خواندن آن مورد علاقه مرد و زن، پیر و جوان، عالم و عامی و خلاصه تمام مردم است، شاید اصرار روایات بر ترک خواندن شعر در شب و روز جمعه به خاطر این باشد که اهل ایمان از قرائت قرآن و دعا و مستحبات شب و روز جمعه باز نمانند و ثواب های عظیم و بهره های فراوان الهی را از دست ندهند. مترجم].

پنجم:

در حق مؤمنین بسیار دعا کند، چنان که حضرت زهرا(سلام الله علیها) بسیار دعا می کرد؛ و روایت شده اگر برای ده نفر از برادران مؤمن که از دنیا رفته باشند درخواست آمرزش کند، بهشت بر او واجب می شود.

ششم:

دعاهای مخصوص شب جمعه را بخواند که آن دعاها بسیار است و ما به ذکر برخی از آن ها بسنده می کنیم.

به سند صحیح از امام صادق(علیه السلام) روایت شده: هرکس در شب جمعه در سجده ی آخر نافله شب این دعا را «هفت بار» بخواند، هنگامی که از آن فارغ شود آمرزیده شده باشد و اگر در هر شب این دعا را در سجده آخر نافله شب بخواند، بهتر است. و آن دعا این است:

پخش صوت

اللهم إنی أسألک بوجهک الکریم واسمک العظیم، أن تصلی علی محمد وآل محمد، وأن تغفر لی ذنبی العظیم.

خدایا! از تو می خواهم به حق ذات بزرگ منش مهمان توازت و نام بزرگت که درود فرستی بر محمد و خاندان محمد و از گناهان بزرگم درگذری.

از حضرت رسول(صلی الله علیه وآله) روایت شده: هرکس در شب یا روز جمعه این دعا را «هفت بار» بخواند، اگر در آن شب یا در آن روز از دنیا برود وارد بهشت می شود و آن دعا این است:

پخش صوت

اللهم أنت ربی لاإله إلا أنت، خلقتنی وأنا عبدک وابن أمتک، وفی قبضتک وناصیتی بیدک، أمسیت علی عهدک و وعدک ما استطعت، أعوذ برضاک من شر ما صنعت، أبوء بنعمتک [بعملی]، وأبوء بذنبی [بذنوبی]، فاغفر لی ذنوبی إنه لایغفر الذنوب إلا أنت.

خدایا! تویی پروردگار من، شایسته ی پرستشی جز تو نیست، تو مرا آفریدی و من بنده ی تو و فرزند کنیز تو و در دست قدرت توأم و زمام زندگی ام به دست توست، تا توانستم بر عهد و پیمان و وعده تو روز را به شب آوردم؛ از شر آنچه انجام دادم به خوش بینی و خشنودی تو پناه می آورم، به نعمتت اعتراف و به گناهم اقرار کنم پس گناهانم را بیامرز، زیرا گناهان را جز تو نمی آمرزد.

شیخ طوسی و سید کفعمی و سید ابن باقی (رحمهم الله) فرموده اند: در شب و روز جمعه و شب و روز عرفه مستحب است دعای

«اللهم من تعبأ …»

خوانده شود؛ ما آن را از کتاب «مصباح شیخ» نقل می کنیم و آن دعا این است:

پخش صوت

اللهم من تعبأ و تهیأ وأعد واستعد لوفادة إلی مخلوق رجاء رفده و طلب نائله وجائزته، فإلیک یا رب تعبیتی واستعدادی رجاء عفوک وطلب نائلک وجائزتک، فلا تخیب دعائی یا من لایخیب علیه سائل ولا ینقصه نائل، فإنی لم آتک ثقة بعمل صالح عملته، ولا لوفادة مخلوق رجوته، أتیتک مقرا علی نفسی بالإساءة والظلم، معترفا بأن لاحجة لی ولا عذر؛

خدایا! هرکس به امید کمک و درخواست عطا و جود و جایزه مخلوقی، مجهز و مهیا و آماده دیدار او شود، فقط به سوی توست ای پروردگار من استعداد و آمادگی من، به امید گذشت و به دست آوردن نصیب و جایزه ات، پس مرا از خواسته ام ناامید مکن، ای آن که درخواست کننده ای از او محروم نگردد و به دست آورده ای از او نکاهد، من به پشتوانه عمل شایسته ای که انجام داده باشم و یا به امید آفریده ای که به او دل بسته باشم به پیشگاهت نیامده ام، به درگاهت آمده ام با اقرار بر ضد خویش به بدکاری و ستم و با اعتراف به اینکه هیچ دلیل و نه عذری بر بدکاری ام نیست؛

أتیتک أرجو عظیم عفوک الذی عفوت به عن الخاطئین، فلم یمنعک طول عکوفهم علی عظیم الجرم أن عدت علیهم بالرحمة، فیا من رحمته واسعة، و عفوه عظیم، یا عظیم یا عظیم یا عظیم، لایرد غضبک إلا حلمک، ولا ینجی من سخطک إلا التضرع إلیک، فهب لی یا إلهی فرجا بالقدرة التی تحیی بها میت البلاد؛

گذشت فراگیرت را که به آن از خطاکاران درمی گذری امیدوارم، پس پافشاری بر جرم بزرگشان از اینکه بر آنان دوباره مهرورزی تو را بازنداشت، ای آن که رحمتش فراگیر و گذشتش بس بزرگ است ای بزرگ، ای بزرگ، ای بزرگ، جز بردباری ات خشم تو را برنگرداند و جز زاری به پیشگاهت از ناخشنودی ات رهایی نخواهد بود، پس خدایا! با نیرویی که با آن سرزمین های مرده را زنده می کنی به من گشایشی بخش؛

ولا تهلکنی غما حتی تستجیب لی، وتعرفنی الإجابة فی دعائی، وأذقنی طعم العافیة إلی منتهی أجلی، ولا تشمت بی عدوی، ولا تسلطه علی، ولا تمکنه من عنقی، اللهم إن وضعتنی فمن ذا الذی یرفعنی و إن رفعتنی فمن ذا الذی یضعنی و إن أهلکتنی فمن ذا الذی یعرض لک فی عبدک أو یسألک عن أمره؛

و از اندوه هلاکم مکن تا آنکه دعایم را مستجاب کنی و مرا به اجابت دعایم آگاه سازی و شیرینی سلامت و تندرستی را تا پایان عمر به من بچشان و مرا در معرض سرزنش دشمنم قرار مده و او را بر من چیره مساز و بر وجودم مسلط مکن؛ خدایا! اگر تو مرا حقیر و پست بداری، پس چه کسی بلندم گرداند و اگر تو مرا بلند گردانی، پس کیست آن که مرا خوار کند و اگر هلاکم کنی، پس کیست آن که درباره ی بنده ات در برابر تو خود نمایی نشان دهد یا از کار او از تو پرس وجو کند؟

وقد علمت أنه لیس فی حکمک ظلم، ولا فی نقمتک عجلة، و إنما یعجل من یخاف الفوت، و إنما یحتاج إلی الظلم الضعیف، وقد تعالیت یا إلهی عن ذلک علوا کبیرا .

با آنکه به یقین می دانم که نه در حکم تو ستمی است و نه در انتقامت شتابی، چه تنها کسی در انتقام شتاب می کند که از دست دادن فرصت را می هراسد و فقط کسی نیازمند ستمگری است که ناتوان است و حال آنکه توای خدای من! از این امور بسیار برتری.

اللهم إنی أعوذ بک فأعذنی، وأستجیر بک فأجرنی، وأسترزقک فارزقنی، وأتوکل علیک فاکفنی، وأستنصرک علی عدوی فانصرنی، وأستعین بک فأعنی، وأستغفرک یا إلهی فاغفر لی، آمین آمین آمین.

خدایا به تو پناه می آورم، پس پناهم ده و از تو امان می جویم پس امانم ده و از تو روزی می خواهم پس روزی ام ده و اعتماد می کنم بر تو، پس تو خود مرا کافی باش و برای پیروزی بر دشمنم از تو یاری می خواهم پس یاری ام ده و از تو مدد می جویم پس مرا مدد کن، ای خدای من! دعایم را بپذیر، بپذیر، بپذیر.

هفتم:

دعای «کمیل» را بخواند که در فصل بعد خواهد آمد ان شاء الله. [کمیل بن زیاد نخعی، از اصحاب امیرالمؤمنین(علیه السلام) است که حضرت با پافشاری او دعای کمیل را انشاء و به او تعلیم فرمود.]

هشتم:

دعای «اَللّهُمَّ یا شاهِدَ کُلِّ نَجْوی» را که در شب عرفه هم خوانده می شود بخواند، این دعا نیز ان شاء الله تعالی خواهد آمد.

نهم:

«ده مرتبه» بگوید:

پخش صوت

یا دائم الفضل علی البریة، یا باسط الیدین بالعطیة، یا صاحب المواهب السنیة، صل علی محمد وآله خیر الوری سجیة، واغفر لنا یا ذا العلی فی هذه العشیة.

ای کسی که جود و بخشش تو به آفریدگان همیشگی است! ای آن که دو دست سخاوت خود را برای عطا گشوده ای! ای صاحب عطاهای گران بها! بر محمد و خاندان او، نیکو خوترین مردمان درود فرست و ما را ای خدای بلندمرتبه در چنین شبی بیامرز.

این ذکر شریف در «شب عید فطر» نیز خوانده می شود.

دهم:

آنکه انار بخورد، چنانکه امام صادق(علیه السلام) در هر شب جمعه میل می فرمود و اگر هنگام خوابیدن بخورد، شاید بهتر باشد، چه آنکه روایت شده: هرکه وقت خوابیدن انار بخورد تا صبح در جان خود ایمن خواهد بود؛

و سزاوار است هرگاه انار بخورد، در زیر آن دستمالی بگستراند که هر دانه ای از آن بیفتد جمع کرده و پس از آن بخورد و بهتر است دیگری را در آن انار شریک نسازد.

شیخ جعفر بن احمد قمی در کتاب «عروس» از امام صادق(علیه السلام) روایت کرده است: هرکه مابین دو رکعت نافله و فریضه صبح «صد مرتبه» بگوید:

سبحان ربی العظیم وبحمده، أستغفر الله ربی وأتوب إلیه.

منزه است پروردگار بزرگ من و به ستایش شایسته است، از خدا، پروردگار خود، آمرزش می خواهم و به سوی او باز می گردم.

خدا در بهشت خانه ای برای او بنا کند.

و شیخ طوسی و سید ابن طاووس و دیگران این دعا را ذکر کرده و گفته اند: مستحب است در سحر شب جمعه این دعا خوانده شود:

پخش صوت

اللهم صل علی محمد وآله وهب لی الغداة رضاک، وأسکن قلبی خوفک، واقطعه عمن سواک، حتی لاأرجو ولا أخاف إلا إیاک، اللهم صل علی محمد وآله وهب لی ثبات الیقین، ومحض الإخلاص، وشرف التوحید، ودوام الاستقامة، ومعدن الصبر والرضا بالقضاء والقدر، یا قاضی حوائج السائلین، یا من یعلم ما فی ضمیر الصامتین صل علی محمد وآله؛ واستجب دعائی، واغفر ذنبی، وأوسع رزقی، و اقض حوائجی فی نفسی و إخوانی فی دینی وأهلی،

خدایا! بر محمد و خاندان او درود فرست و در این بامداد خشنودی خود را بر من ارزانی بدار و ترس از خویش را در دلم جای ده و دلم را از غیر خود بازدار تا به غیر تو امید نبندم و جز از تو نترسم، خدایا! بر محمد و خاندان او درود فرست و این حقایق را به من ببخش: یقین استوار و اخلاص بی شائبه و شایستگی یکتاپرستی و دوام پایداری و معدن شکیبایی و رضا به قضا و قدر خود، ای برآورنده ی نیازهای خواهندگان! ای آن که هرچه در نهاد خاموشان می گذرد می داند! بر محمد و خاندانش درود فرست؛ و خواسته ام را برآور و گناهم را بیامرز و روزی ام را وسعت بخش و نیازهای درونی ام و حوائج برادران دینی ام و خانواده ام را برآور،

إلهی طموح الآمال قد خابت إلا لدیک، ومعاکف الهمم قد تعطلت إلا علیک، ومذاهب العقول قد سمت إلا إلیک، فأنت الرجاء و إلیک الملتجأ، یا أکرم مقصود، وأجود مسؤول، هربت إلیک بنفسی یا ملجأ الهاربین، بأثقال الذنوب أحملها علی ظهری؛ لاأجد لی إلیک شافعا سوی معرفتی بأنک أقرب من رجاه الطالبون، وأمل ما لدیه الراغبون،

خدای من آرزوهای دور و سرکش جز نزد تو ناکام است، همت های بلند جز آنکه بر گرد کوی تو گردد بیهوده باشد و راه های خرد بسته است جز به سوی تو، پس تویی امید دل ها و به سوی توست پناهگاه، ای گرامی ترین مراد و بخشنده ترین درخواست شده! با همه وجودم به سوی تو گریخته ام، ای پناهگاه گریختگان، با بارهای گناه که بر دوش می کشم؛ درحالی که برای رسیدن به تو یاوری نمی یابم جز آگاهی از اینکه تو نزدیک ترین کسی هستی که امید جویندگان به اوست و آنچه را که نزد اوست مشتاقان آرزومندند،

یا من فتق العقول بمعرفته، وأطلق الألسن بحمده، وجعل ما امتن به علی عباده فی کفاء لتأدیة حقه صل علی محمد وآله ولا تجعل للشیطان علی عقلی سبیلا، ولا للباطل علی عملی دلیلا.

ای آن که خردها را به معرفت خویش شکوفا ساخت و زبان ها را به ستایش خود گشود و آنچه را بر بندگانش منت گذارد، برای ادای حق خود بسنده ساخت، بر محمد و خاندان او درود فرست و برای شیطان بر خردم راهی و به سوی باطل بر عملم راهنما و دلیلی قرار مده.

و به هنگام طلوع صبح روز جمعه این دعا را بخواند:

پخش صوت

أصبحت فی ذمة الله، وذمة ملائکته، وذمم أنبیائه ورسله علیهم السلام، وذمة محمد صلی الله علیه وآله، وذمم الأوصیاء من آل محمد علیهم السلام . آمنت بسر آل محمد علیهم السلام وعلانیتهم وظاهرهم وباطنهم، وأشهد أنهم فی علم الله وطاعته کمحمد صلی الله علیه وآله.

شب را صبح کردم در امان خدا و امان فرشتگان و امان پیامبران و فرستادگان او (درود بر آنان باد) و امان محمد (درود خدا بر او و خاندان او باد) و امان های جانشینان از خاندان محمد (درود بر آنان باد)، ایمان آوردم به نهان خاندان محمد (بر ایشان درود باد) و ظاهر و باطن ایشان و گواهی می دهم که همانا ایشان در معرفت به خدا و طاعت او همچون محمد (درود خدا بر او و خاندان او) هستند.

روایت شده: هرکس پیش از نماز صبح روز جمعه «سه مرتبه» بگوید:

پخش صوت

أستغفر الله الذی لاإله إلا هو الحی القیوم وأتوب إلیه.

آمرزش می جویم از خدایی که شایسته پرستشی جز او، آن زنده ی پاینده نیست و به سوی او باز می گردم.

گناهانش آمرزیده شود، هرچند از حباب نشسته بر دریا بیشتر باشد.

مطالب مرتبط

- نماز امام زمان (ع) در شب جمعه
- نماز حاجت در شب جمعه و شب عید قربان
- دعای آمرزش از گناهان در شب جمعه و عرفه
- فضیلت و خواص خواندن سوره شعرا و نمل و قصص در شب جمعه
- فضیلت و خواص خواندن سوره سجده در شب جمعه
- فضیلت و خواص خواندن سوره ص در شب جمعه
- فضیلت و خواص خواندن سوره اسرا در شب جمعه
- فضیلت و خواص خواندن سوره کهف در شب جمعه
- فضیلت و خواص خواندن سوره واقعه در شب جمعه
- فضیلت و خواص خواندن سوره جمعه در شب جمعه