به گزارش مشرق، پدیده امید از مهم ترین مولفه های درونی و عاطفی کیفیت زندگی انسان است که نمودی اجتماعی می یابد. امیدواری و تمایل به آینده همچنین یکی از خلقیات اجتماعی افراد به حساب می آید؛ خلقیاتی که خود را در زمینه هایی چون ایجاد فرهنگ اعتماد در جامعه نشان می دهد. روی دیگر این واقعیت چنین است که دوره های طولانی برآورده نشدن آرزوها و انتظارات موجب ظهور نگرش های بدبینانه ای می شود که با فرایند جامعه پذیری از نسلی به نسل دیگر قابل انتقال است. مسائل اقتصادی و دگرگونی های سال های اخیر جامعه ایرانی هدف های جدیدتری برای شهروندان تعریف می کند اما وسایل دستیابی به این هدف ها در دسترس نیست. این منجر به نوعی انفعال، خشم و در نهایت بدبینی نسبت به جامعه می شود. به لحاظ نظری، می توان متصور بود که این وضعیت، به ناامیدی منجر می شود

گسترش چنین روحیه بدبینانه ای، هرچه بیشتر به انفعال اجتماعی دامن می زند. ازاین رو، جلب مشارکت فعال مردم در حیات اجتماعی و پیشبرد استراتژی توسعه ضرورت دارد. این امر، بیانگر اثر امید بر پدیده های کلان و پهن دامنه همچون اقتصاد است. امیدوار بودن به آینده، پیامدهای مختلفی برای افراد دارد که در بالاترین سطح، آثار خود را در قالب پیشرفت یا رکود و توقف جامعه نشان می دهد.

در پیوند با این موضوع، پژوهشی با عنوان «وضعیت و روند امید در جامعە ایران بر اساس داده های پیمایش های ملی» (۱) به قلم مهربان پارسامهر و حسین امامعلی زاده به نگارش درآمده است.

نویسندگان در این مقاله درصدند به ارائه تصویری از وضعیت امید بین شهروندان ایرانی و نگرش آن ها نسبت به آینده و روند تغییرات آن بین سال های ۱۳۷۹-۱۳۹۷ بپردازند. سوال اصلی تحقیق این است که وضعیت امید به آینده در بین شهروندان جامعه ایران چگونه بوده و در سال های اخیر چه تغییراتی داشته است؟

نگرش نسبت به وضعیتی چهارساله (۹۷-۱۳۹۴)؛ یک چهارم مردم خواهان تغییرات بنیادین، ۶۰ درصد به دنبال اصلاح

بر اساس پیمایش های ارزش ها و نگرش های ایرانیان می توان گفت در جامعه ایران بخش مهمی از پاسخگویان در بازه زمانی یادشده از وضع موجود رضایت نداشته اند که اگر صرفا به نتایج موج آخر -که البته آن هم به دلیل آنکه مربوط به هشت سال پیش است شاید چندان قابلیت استناد نداشته باشد- توجه شود بیش از ۸۵درصد پاسخگویان از وضع موجود راضی نبوده و به ضرورت اصلاح و تغییر اشاره کرده اند که جای تأمل دارد. البته از این میزان، نزدیک به ۶۰ درصد پاسخگویان رأی به اصلاح داده اند و نه تغییر بنیادین اما سهم پاسخگویانی که قائل به تغییرات بنیادین بوده اند قابل چشم پوشی نیست زیرا یک چهارم کل پاسخگویان را شامل می شود که حتی شاید با در نظر گرفتن محافظه کاری نسبی که در جامعه ایران قابل مشاهده است، سهم این گروه بیشتر بوده باشد. به عنوان شاهد مدعا، می توان مقایسه ارزیابی پاسخگویان از دیدگاه دیگران و دیدگاه خود را مثال زد؛ جایی که صحبت از دیدگاه شخصی به میان آمده پاسخ ها اندکی به سمت دفاع از وضع موجود یا اصلاح میل کرده و نه تغییر بنیادین در وضع موجود. با در نظر گرفتن نمرات تراز، روند تغییرات جامعه ایران در ارزیابی از وضعیت موجود گزارش می شود.

نگرش نسبت به وضع موجود در بین پاسخگویان کل کشور بر اساس پیمایش ارزش ها و نگرش ها

ارزیابی از وضعیت جامعه

در موج های دوم و سوم پیمایش های سنجش تغییرات فرهنگی و اجتماعی از افراد بالای ۱۸ سال درباره وضعیت پنج سال قبل جامعه ایران نیز نظرخواهی شده است.

نگرش به حال در بین پاسخگویان کل کشور(مقایسه وضعیت حال نسبت به پنج سال قبل)

همان گونه که در جدول بالا مشخص است غالب پاسخگویان ارزیابی منفی از وضعیت آن زمان جامعه را بروز داده اند. بخش مهمی از آن ها بر این نظر بوده اند که در سال های اخیر شکاف طبقاتی بیشتر شده، اوضاع سیاسی بدتر شده، میزان جرم و جنایت افزایش یافته و میزان تمایل مردم به دین کمتر شده است. مثبت ترین نگرش در ارزیابی های شهروندان مربوط به تغییرات وضعیت سیاسی بوده که در پیمایش ۱۳۹۴ گفته اند شرایط سیاسی بهتر شده است.

درباره میزان مذهبی بودن مردم تفاوت چندانی بین پیمایش های موج دوم و سوم مشاهده نمی شود اما درباره شکاف طبقاتی و میزان جرم و جنایت، پاسخگویان ۹۴ در مقایسه با پاسخگویان۸۲بر این نظر بوده اند که این فاصله کمتر شده است. به صورت کلی، نگرش های ۹۲ نسبت به ۸۲ اندکی مثبت تر است.

در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد؟

داده ها حکایتگر نگاه بدبینانه اکثر پاسخگویان نسبت به آینده بوده است؛ در شاخص های مذکور بیش از نیمی از پاسخگویان و حتی در مواردی نزدیک به ۹۰درصد معتقد بوده اند وضعیت آینده به سمت افزایش شکاف طبقاتی، افزایش جرم و جنایت و رواج صفت های اخلاقی منفی و کاهش تمایل به دین و رواج صفت های اخلاقی مثبت در حرکت است. ارزیابی این چنینی از آینده بیانگر نوعی ناامیدی از آینده است.

نگرش به آینده در بین پاسخگویان کل کشور(ارزیابی از پنج سال آینده)

نگرش به آینده در بین پاسخگویان کل کشور(ارزیابی از پنج سال آینده)

پیمایش های سرمایه اجتماعی چه می گوید؟

ارزیابی، اصولا مبتنی بر نوعی داوری است در مورد موفقیت یا عدم موفقیت یک نظام در قبال اوضاعی که به نوعی مطلوب ها و هدف های مهم را خود مستتر دارند. وقتی این ارزیابی و داوری، معطوف به آیندە جامعه می شود، بیانگر نوعی امید به آینده از عملکرد و فعالیت یک نظام هم است. مهمترین اوضاع مطلوبی که جامعه برای رسیدن به آنها هدف گذاری می کند و در پی ایجاد تغییر مطلوب و مثبت در آنهاست، عبارتند از: وضع رفاهی، وضع نابرابری اجتماعی، پایبندی به ارزش های اخلاقی و دینی، وضع اقتصادی، وضع وحدت و همدلی، وضع جرم و جنایت و وضع فقر و نداری.

پنداشت از متغیرهای ارزیابی از آینده در کل کشور