فهرست مطالب

• ترجمه لغات


• شرح اجمالی


• شکافته شدن فضا


• قصه خلقت به زبان ساده تر

ثم أنشأ سبحانه فتق الأجواء و شق الأرجاء و سکائک الهواء

سپس خداوند سبحان طبقات جو را از هم گشود و اطراف آن را باز کرد و فضاهای خالی ایجاد نمود!

ترجمه لغات

فتق الأجواء: طبقات جو را از هم گشود.

«فتق» (اسم مصدر): گشاده و فراخ. «اجواء» (جمع «جو»): فضاهای باز و بیکران

شق: به معنای شکاف در چیزی است و از همین رو به اختلافاتی که درمیان جمعیت واقع می شود و آنها را از هم جدا می کند شقاق می گویند.

أرجاء: جمع «رجی» کرانه ها، کنارها، جوانب.

سکائک: جمع «سکاکة» به معنای فضای خالی میان آسمان و زمین.(ر.ک: مجمع البحرین، ج۵، ص۲۷۰)

هواء: در اصل به معنای خالی بودن و سقوط کردن است و لذا هر چیز خالی، هوا می گویند، از جمله فضای میان زمین و آسمان. و اینکه به تمایلات شهوانی نفس «هوا» گفته می شود به خاطر آن است که در دنیا و آخرت مایه سقوط انسان است.(مقاییس الغه، مفردات راغب، لسان العرب)

شرح اجمالی

پس از آنکه در بخش قبل به کلیاتی در آفرینش و خطوط اصلی آن اشاره شد و تفاوت اصلی و ریشه ای آفرینش الهی با محصولات مخلوقات را بیان فرمود، در این قسمت به سراغ آغاز آفرینش می رود و با اشاره به خلقت فضا می فرماید: «سپس خداوند سبحان طبقات جو را از هم گشود و فضا را ایجاد کرد.»

موضوعات کلی بخش پنجم

• گشودن فضا(ثم أنشأ سبحانه فتق الأجواء)


• ایجاد اطراف و جوانب فضا (و شق الأرجاء)


• طبقات فضا و هوا (و سکائک الهواء)


• آیا آفرینش فضا پیش از ایجاد آسمان به وقوع پیوست؟

در قسمت اول، اشاره به گشودن فضا و در قسمت دوم، ایجاد اطراف و جوانب آن و در قسمت سوم، اشاره به طبقات آن شده است. تمام این جمله ها نشان می هد که قبل از آفرینش آسمان ، آفرینش فضای جهان بوده است، فضایی که استعداد پذیرش کرات آسمانی و منظومه ها و کهکشان ها را داشته باشد. درست همانند صفحه کاغذ وسیعی که نقاش چیره دست، قبلا برای کشیدن نقش آماده می کند.(پیام امام، ص۱۲۶) در بخش چهارم بحثی اجمالی درباره آفرینش موجودات شده است و در این قسمت شرح و تفصیل تازه ای برای آن بیان می فرماید. در هر حال ظاهر این عبارات این است که فضا یکی از مخلوقات یا نخستین مخلوق در عالم ماده است.(همان، ص۱۳۷)

همچنین حضرت علی علیه السلام در سخنانی زیبا و علمی درباره مراحل دقیق آفرینش می فرماید: خدای سبحان نخست هوا و سپس آب و دیگر پدیده ها را آفرید. امروزه دانشمندان به این حقیقت دست یافته اند که آب از اکسیژن و هیدروژن تشکیل می شود و آفرینش موجودهای فلکی، از هوا و توده بخار آغاز شده است. (سلونی، ج۱، ص۱۶۱)

شکافته شدن فضا

فتق الأجواء؛ طبقات جو را از هم گشود.

• مقصود از شکافتن فضا «فتق الاجواء» چیست؟

«فتق» یعنی گشودن و شکافتن؛ البته «فتق» به معنای شکافتگی مطلق نیست بلکه منظور، چیزهایی است که از یکدیگر دست بر می دارند و جدا می شوند. منظور از « فتق الاجواء» و حرکت جدید جوها، فعل و انفعالاتی است که در اجزاء و مواد واقع در فضا صورت گرفته است نه در خود فضا. به عبارت دیگر، مواد و اجزاء پراکنده در فضا که با فاصله های زیاد، جاهای وسیعی را اشغال کرده بودند، از آن فضای باز وسیع به مکان کوچک تر منتقل و متراکم شدند و در محدوده هایی با نظم و ترتیب خاصی فراهم آمدند.(منشور جاودانه، صص۷۰ و ۷۱)

و شق الأرجاء و سکائک الهواء؛ و اطراف آن را باز کرد و فضاهای خالی ایجاد نمود!

• عبارات «متراکم شدن» و «شکافتن فضا» در بردارنده چه نکاتی است؟

در این بحث سه نکته وجود دارد:

۱- موادی که در فضا هستند از جای وسیع تر به جای کوچک تر رانده شده اند.
۲- این مواد که بر اثر فشار از مرکز متراکم شدند، شکاف برداشتند و فاصله هایی در آنها ایجاد گردید که از آن به «شق الارجاء» تعبیر شده است.
۳- بر اثر این فشار و شکاف، در جاهای دور و کرانه های نهایی آن بزرگراه هایی به وجود آمدند.(سکائک الهواء) (منشور جاودانه، ص۷۱)

قصه خلقت به زبان ساده تر

خداوند سبحان اراده فرمود که آسمان و زمین را بیافریند. برای این منظور، در ظرف فضا و جوی که از پیش آفریده بود، مجموعه ای از مواد و املاح متفاوت (مولکول ها) را آفرید، آنگاه جو بسته مولکول ها را باز کرد. باز شدن جو بسته این مواد مختلف به معنای شکوفا شدن آن اجزاء و املاح گوناگون برای پیدایش موجودات بعدی است، زیرا این مولکول ها در ابتدا در این فضای نامتناهی پراکنده بودند و با یکدیگر فاصله داشتند. این فاصله ها و موادی که در این فاصله ها قرار گرفته بودند، تا وقتی که به حال خود بودند (خداوند اراده نفرموده بود از آنها جسمی یا کره ای بسازد) فضای بسته بود، که از فضای بسته به «رتق» تعبیر شده است. مثلا زمانی که ما سنگ های معادن را استخراج می کنیم تا به صورت صنایع مطلوب درآید، از این استخراج به «فتق» تعبیر می شود؛ یعنی ما معادن بسته را باز کردیم و آنها را شکوفا ساختیم تا از این درهای بسته معادن، صنایع مطلوب را به دست آوریم.

خداوند متعال ابتدا هر یک از مولکول های متفاوت را در فضای خاصی به شکل معادن سربسته و استخراج نشده آفرید و آنگاه این فضای بسته را باز کرد (فتق). به عبارت دیگر خداوند در «فضا» و «مولکول ها» که هر دو را قبلا با عنایت ویژه ای آفریده بود، آفرینش جدیدی به وجود آورد و این اجزاء را در آن فضای نامتناهی با ترتیب خاصی به هم آمیخت و فعل و انفعالاتی را ایجاد کرد که در آن، این اجزاء و مواد، انسجام و تراکم ویژه ای یافتند که از جمله آنها ایجاد شکاف هایی در اطراف این اجزاء بود. علاوه بر شکاف های اطراف و داخل این اجزاء که به کوچه های داخلی یک مجموعه بزرگ تعبیر می شود، بزرگراه ها و گذرگاه های بسیار وسیع و گسترده ای هم در دوردست این مجموعه ایجاد شدند تا مسیر «تندروان فلکی» و کرات عظیم باشند که می توان به اصطلاح امروز از آنها به عنوان «مدارهای حرکت کرات» یا «دالان های هوایی» که جهت مسیر هواپیماها را مشخص می کنند یاد کرد و یا اینکه این گونه برداشت نمود که این مجموعه ها به جایی چسبیده نیستند و فاصله های عظیمی بین آنهاست که مثلا به وسیله قوه جاذبه در مدار خود قرار گرفته اند.(منشور جاودانه، صص ۷۱ و ۷۲)

موسسه نورالیقین

مرکز تخصصی تفسیر و علوم قرآنی

https://nooralyaghin.com/٪D۸٪A۸٪D۸٪AE٪D۸٪B۴-٪D۹٪BE٪D۹٪۸۶٪D۸٪AC٪D۹٪۸۵-٪D۸٪A۲٪D۹٪۸۱٪D۸٪B۱٪DB٪۸C٪D۹٪۸۶٪D۸٪B۴-٪D۹٪۸۱٪D۸٪B۶٪D۸٪A۷/